VOC-forten op Sri Lanka in het Nederlands Vestingmuseum

Van 19 mei tot en met 18 november 2018 is in het Nederlands Vestingmuseum een tentoonstelling te bezichtigen over de Nederlandse forten op Sri Lanka, tot 1972 Ceylon geheten. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) had tussen 1640 en 1796 op dit eiland een kolonie gevestigd met het oog op de aantrekkelijke winsten van de handel in kaneel en olifanten.

Nederlandse handelaren speelden een grote rol bij de distributie van de door Portugal aangevoerde specerijen. In de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) waren de opstandige gewesten niet alleen in oorlog met Spanje, maar sinds 1580 ook met Portugal. Aankoop van specerijen werd lastig en duur; daarom gingen Nederlandse kooplieden in 1595 zelf naar Azië om de specerijen bij de bron kopen. Uit de eerste bescheiden ondernemingen ontstond in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie, beter bekend als VOC.

Goede kaneel groeide alleen op Sri Lanka. In de loop van de zestiende eeuw had Portugal de kustgebieden van Ceylon veroverd. Alleen het in het binnenland gelegen koninkrijk Kandy bleef zelfstandig. Koning Raja Sinha II nodigde in 1636 de VOC uit om de Portugezen te helpen verjagen. In 1638 en 1639 veroverde de VOC twee kleine fortjes aan de oostkust, eerst Batticaloa, daarna Trincomalee. Met de verovering van Galle in het zuidwesten kwam in 1640 de kaneel binnen bereik. Twintig jaar later had de VOC de Portugezen verjaagd en daarmee het monopolie op kaneel verworven. Dat was niet alles, want in de door de VOC veroverde gebieden werden ook veel olifanten gevangen voor de export naar India. De Nederlandse overheersing duurde tot de machtsovername door de Engelsen in 1796.

Op het huidige Sri Lanka zijn nog veel restanten van VOC-forten te zien. Het meest bekend is Galle, een vestingstadje dat in 1988 door UNESCO als werelderfgoed erkend werd. Het door de Portugezen gebouwde fort werd na de Nederlandse verovering verbeterd en uitgebouwd. Galle werd in 1640 de voorlopige bestuurszetel van de VOC op Ceylon. In 1656 werd Colombo veroverd, maar door omvangrijke bouwwerkzaamheden duurde het nog een paar jaar voordat het bestuur zich definitief in deze hoofdstad kon vestigen.

De tentoonstelling vertelt over de verovering van Ceylon, het bestuur en exploitatie van het eiland, over de bouw en onderhoud van de gordel van forten langs de kust en over het leven van de militairen overzee. Naast de vele afbeeldingen van kaarten, prenten en tekeningen geven gietijzeren kanonskogels, wissers, laadstokken en modellen van affuiten (met en zonder kanon) een verwijzing naar de machtsmiddelen van de VOC − buiten op het terrein is het geschut op ware grootte te bewonderen. Goudse pijpen, een tabaksdoos, wijnflessen en serviesgoed laten zien hoe het personeel verbonden bleef met Nederland. En natuurlijk worden er pijpen kaneel getoond, want bij de oorlog en de daarop volgende bezetting van Ceylon ging het tenslotte om het binnenhalen van de kaneel − de kardemom, peper en arecanoten speelden maar een bijrol.

Na de zomervakantie wordt voor leerlingen van het basisonderwijs een educatief programma aangeboden waarbij leerlingen met behulp van grote houten blokken leren zelf een fort te bouwen. Vervolgens gaan ze met piketpaaltjes en touw aan de slag om een bastion uit te zetten. Voor families met kinderen wordt een aangepast programma ontwikkeld, dat eveneens vanaf september beschikbaar is.

De tentoonstelling is samengesteld door gastconservator dr. L.J. (Lodewijk) Wagenaar en vormgegeven door Ontwerpbureau Mirjam Boelaars.

Het Nederlands Vestingmuseum in Naarden vertelt de geschiedenis van de vestingbouw in Nederland. Het museum besteedt vanaf dit voorjaar ook aandacht aan de forten in de voormalige overzeese gebieden. De tentoonstelling over Sri Lanka is de eerste in deze serie.

De tentoonstelling is gratis te bezichtigen met een entreebewijs van het Vestingmuseum.


Praktische informatie

Vanaf Zaterdag 19 mei 2018 tot Maandag 19 november 2018

Dag Van Tot
Zondag 12:00 17:00
Dinsdag 10:30 17:00
Woensdag 10:30 17:00
Donderdag 10:30 17:00
Vrijdag 10:30 17:00
Zaterdag 12:00 17:00

Westwalstraat Model.NdtrcItem.HouseNumber
1411 PB, Naarden